DOI – https://doi.org/10.46793/Vodoprivreda57.5-6.147S
Ključne reči – klimatske promjene, resursni paradoks, poljoprivredna proizvodnja, vodni resurs, navodnjavanje
REZIME
Klimatski trendovi pokazuju veoma izraženu vremensku i prostornu neravnomijernost padavina. Ova pojava se iskazuje kao „resursni paradoks“ u slučaju kada su padavine najoskudnije u vegetacionom periodu i u područjima u kojima su koncentrisani najkvalitetniji i najveći zemlјišni resursi za poljoprivrednu proizvodnju. Zbog toga se stvaraju oštra ograničenja razvoja agrarnog kompleksa, od primarne proizvodnje, do najviših nivoa finalizacije. Zaostajanja u agrarnom kompleksu djeluju destabilizirajuće na ostale oblasti privređivanja, što stvara ekonomski, društveni i tehnički okvir za razvoj polјoprivrede u uslovima uređenih i upravlјanih vodnih režima. U navedenim uslovima, navodnjavanje postaje jedan od klјučnih razvojnih, ne samo polјoprivrednih, već i društvenoekonomskih cilјeva i prioriteta.
Uređeni i upravljani vodni režimi podrazumijevaju obezbjeđenje vodnog resursa za potrebe navodnjavanja. To znači da voda za navodnjavanje treba da ima odlike socijalne, ekonomske i ekološke kategorije, odnosno pored tri atributa vode prisutne na slivu, koja se definiše matričnom strukturom V = L,Q,K, (L – lokacija, Q – količina i K – kvalitet vode), mora da posjeduje i četvrti, izuzetno važan – postojanje uslova za zahvatanje, korišćenje i zaštitu voda. Pri tome je veoma važno ispuniti složenu ciljnu strukturu višenamjenskog korišćenja voda, kao i potrebne doprinose zaštite životne sredine.
U integralnom upravljanju vodama sektor voda treba da prepozna raspoložive kapacitete vodnog resursa za potrebe navodnjavanja i ponudi moguća tehničko-tehnološka rješenja sektoru poljoprivrede. Uz pouzdane prostorne identifikacije perspektivnih poljoprivrednih površina, koordinisani pristup će nedvosmisleno pokazati da pojavu „resursnog paradoksa“ treba rješavati integrisano sa drugim sektorima, odnosno planiranjem mikro, manjih, srednjih ili velikih akumulacija, koje će imati jednonamjensku ili višenamjensku ulogu.
U ovom radu daje se analiza strateške podrške sektora voda, razvoju navodnjavanja. Konkretni primjeri trebalo bi da budu stručna osnova u formiranju ozbiljnog strateško-planskog dokumenta, koji će prije svega definisati raspoložive potencijale i strategiju jačanja kapaciteta intenzivne poljoprivredne proizvodnje u Bosni i Hercegovini u uslovima klimatskih promjena primjenom navodnjavanja.
Autori: Nedeljko SUDAR, Miloš STANIĆ, Tina DAŠIĆ, Branislav ĐORĐEVIĆ, Hamid ČUSTOVIĆ, Melisa LJUŠA, Vujadin BLAGOJEVIĆ, Tamara SUDAR, Milica SUDAR
LITERATURA
[1] Planiranje i razvoj integralnih vodoprivredenih sistema prema načelima ključnih direktiva o vodama EU – na primeru reke Vrbas u Republici Srpskoj (Sudar N. i saradnici, 2019) Časopis Vodoprivreda : No. 300-302 p. 225-242
[2] Nastupilo je vreme kada se bez akumulacija ne mogu obezbediti uslovi za opstanak i razvoj (Dašić T.i saradnici, 2021) Časopis Vodoprivreda : No. 309-310 p. 25-43
[3] Ekonomski uticaj klimatskih promjena u sektoru polјoprivrede sa aspekta smanjenja prinosa i potreba za vodom u slivu rijeke Vrbas i neposrednom slivu rijeke Save, (Zavod za vodoprivredu d.o.o. Bijeljina&Energoprojekt – Hidroinženjering, Beograd, 2020-2021), finansirao UNDP-BiH
[4] Strategija integralnog upravlјanja vodama Republike Srpske 2015 – 2024 (Odluka o usvajanju strategije IUV Republike Srpske 2015 – 2024. g. „Sl. glasnik RS”, broj 4/16 od 04.03.2016. godine)
[5] Studija „Održivi razvoj irigacionih sistema na području Republike Srpske“, Ministarstvo polјoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske, (2007)
[6] Studija „Analiza bilansa voda Republike Srpske“ (2010-2012.), Direkcija za vode i Ministarstvo polјoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske (2010)
[7] Plan upravljanja rizikom od poplava za sliv rijeke Vrbas u Republici Srpskoj, Zavod za vodoprivredu d.o.o. Bijelјina, (Zavod za vodoprivredu d.o.o. Bijeljina&Institut za hidrotehniku i vodno ekološko inženjerstvo Građevinskog Fakulteta u Beogradu, 2019-2020), finansirao UNDP-BiH
[8] Strateški plan razvoja polјoprivrede i ruralnih područja Republike Srpske 2016–2020.Vlada Republike Srpske (2015)
[9] Srednjoročna strategija razvoja polјoprivrednog sektora u Federaciji Bosne i Hercegovine za period 2015-2019, Polјoprivredno-prehrambeni fakultet Univerzitet u Sarajevu (2019)
[10] Strategija upravljanja vodama Federacije Bosne i Hercegovine 2022 – 2032. godina (Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva)
[11] Osnove uređenja zemljišta – program navodnjavanja i program okrupnjavanja posjeda u Federaciji Bosne i Hercegovine, 2011. godina, Obrađivač: Agronomski i prehrambeno-tehnološki fakultet Sveučilišta u Mostaru (Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva)
[12] Strategija razvoja Brčko distrikta BiH 2021–2027.
[13] Okvirna Vodoprivredna osnova BiH (1994), JP “Vodoprivreda Bosne i Hercegovine” Sarajevo i Zavod za vodoprivredu Sarajevo
[14] Izrada projektne dokumentacije za uspostavljanje sistema za navodnjavanje u opštini Berkovići – Idejno rješenje sa studijom izvodljivosti i Glavni projekat, Zavod za vodoprivredu Bijeljina 2023-2024, Finansirali Mediterranean Agronomic Institute of Bari&Opština Berkovići
[15] Idejno rješenje razvoja irigacionog sistema voćnjaka u Potkozarju, opština Gradiška, Zavod za vodoprivredu d.o.o. Bijeljina&Institut za hidrotehniku i vodno ekološko inženjerstvo Građevinskog fakulteta u Beogradu 2017. godina, Investitor Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, Republike Srpske – Jedinica za koordinaciju poljoprivrednih projekata APCU, Republike Srpske
[16] Idejno rješenje navodnjavanja poljoprivrednih površina u Semberiji, opština Bijeljina, Zavod za vodoprivredu d.o.o. Bijeljina&Energoprojekt-Hidroinženjering ad., Beograd, 2017. godina, Investitor Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, Republike Srpske – Jedinica za koordinaciju poljoprivrednih projekata APCU, Republike Srpske
[17] Hamid Čustović, Melisa Ljuša, Stefan Schlinglof, Održivo upravljanje zemljištem – pristupi i prakse u Bosni i Hercegovini, knjiga, tačka 4.5. Mikroakumulacije, strana 175.
