3218559 3370177 mtina@grf.bg.ac.rs

URBANA REGULACIJA I INTEGRALNO UREĐENJE DOLINSKOG PROSTORA, NA PRIMERU REKE BOSNE U ZONI GRADA DOBOJA

Autori: Vujadin BLAGOJEVIĆ, Nedeljko SUDAR, Marko VUKIĆEVIĆ, Branislav ĐORĐEVIĆ REZIME U katastrofalnom povodnju iz maja 2014. na reci Bosni i nekim njenim pritokama (Spreča) javile su se velike vode koje su bile bliske verovatnoći javljanja od 0,1% (hiljadugodišnja velika voda). U tom poplavnom događaju, koji do sada nije zabeležen na ovim prostorima, naviše su stradala urbana područja u srednjem i donjem toku rijeke Bosne, a među navećim stradalnicima je Grad Doboj. Odmah nakon poplave pristupilo se izradi projekta regulacije rečnih korita, u narednom periodu se planira uređenje dela doline reke Bosne u zoni Doboja, na potezu od ušća reke Usore do ušća reke Spreče. Projekat je rešavan kao integralni projekat, koji podrazumeva regulaciju reke Bosne i pomenutih ušća, ali i hidrotehničko, urbano i ekološki-hortikulturno uređenje inundacionog dolinskog prostora. Na tom potezu r. Bosne predviđeno je da se prostiru i delovi uspora dve male hidroelektrane (MHE Doboj i MHE Cijevna 1), od sedam MHE koje se predviđaju na kaskadi malih pribranskih hidroelektrana u osnovnom koritu reke Bosne. Za regulaciju su korišćeni principi urbane i naturalne regulacije, kako bi realizovalo više hidrotehničko-zaštitnih, urbanih, socijalnih, ekoloških i drugih ciljeva. Projektom se ostvaruje zaštita Doboja od talasa velike vode 1%, sa propisanom zaštitnom visinom od 0,8 m, odnosno od povodnja 0,2%, ali bez zaštitne visine. Realizuje se i cilj da se projektom stvore svi uslovi da se urbana struktura Doboja na najskladniji način poveže sa rekom Bosnom i njenim uređenim inundacijama. Projektom su date okvirne preporuke sistemskog i integralnog rešavanja produkcije i transfera plivajućeg nanosa u gornjim delovima sliva, jer je u većini poplavljenih gradova u slivu reke Bosne plivajući nanos izazvao dodatne redukcije...

BRZA KALIBRACIJA 3D MATEMATIČKOG MODELA STRUJANJA PODZEMNE VODE U SEMBERIJI UZ POMOC PARALELNOG PROCESINGA (BEOPEST)

Autor: Dragan KALUĐEROVIĆ REZIME Kalibracija matematičkih modela podzemnih voda je najkomplikovaniji i najzahtevniji deo u izradi modela. U praksi se relativno malo pažnje posvećuje ovom delu procesa modeliranja i smatra se da je kalibracija gotova kad se istarira jedna varijanta. Sa pojavom brzih kompjutera i inverznih modela kao što je PEST moguće je znatno unaprediti brzinu i kvalitet kalibracije. Jedna od varijanti iz PEST program je pilot point metoda kalibracije koja pored vrhunske kalibracije daje i oblik zona u modelu što je veliki pomak napred u nauci modeliranja. Međutim, pilot point metoda kalibracije je kompjuterski zahtevna, a kao odgovor na taj nedostatak pojavio se program BEOPEST koji omogućava paralelno korišćenje procesora sa jednog ili više kompjutera. U ovom radu data je primena BEOPEST programa u kalibraciji regionalnog modela Semberije. preuzmite pun tekst Srodni članci: Komponente matematičkog modela – jednačine čvorova i veza Multilevel osmatranje kvaliteta podzemne vode u tradicionalnim osmatračkim objektima sa dugačkim filterom O DOSTUPNOSTI I POUZDANOSTI PODATAKA PRI PRIMENI HIDROLOŠKIH MODELA U REALNOM VREMENU Propagacija neodređenosti kod linijskih modela otvorenih tokova Numerička simulacija prostornog strujanja na...

PARTICIPATIVNO ODLUČIVANJE O PRIORITETIMA RASPODELE VODA U SLIVU REKE KRIVAJE U VOJVODINI

Autori: Ratko BAJČETIĆ, Bojan SRĐEVIĆ, Zorica SRĐEVIĆ, Boško BLAGOJEVIĆ REZIME U radu se tretira pitanje izbora interesnih strana (stakeholdera) koje će biti uključene u poslove planiranja razvoja i upravljanja regionalnim hidrosistemima. Važnost participacije i mogući konflikti brojnih interesnih grupa (uključujući i realne donosioce odluka) u procesima odlučivanja o raspodeli voda u rečnom slivu prepoznati su i za sliv reke Krivaje u Vojvodini. Primenjen je naučno zasnovan koncept identifikacije interesnih grupa, sprovedena je odgovarajuća anketa i pomoću metoda Borda utvrđeni su prvi orijentiri o prioritetima vidova korišćenja voda u slivu koji će biti korišćeni kao ulaz u matematičko-kompjuterske modele i omogućiti pouzdaniju sistemsku analizu ovog i drugih ravničarskih slivova u Vojvodini. preuzmite pun tekst Srodni članci: Grupno odlučivanje u vodoprivredi po različitim preferentnim metodima Mogući budući razvoj na slivu reke Drine PRELIMINARNA HIDROLOŠKA REKONSTRUKCIJA POPLAVNOG TALASA IZ MAJA 2014. GODINE U SLIVU REKE KOLUBARE Ekološki kvalitet zemljišta u slivu i uticaj na kvalitet voda buduće akumulacije “Selova” Izbor učesnika u upravljanju u participativnom modelu odlučivanja u...

ODREĐIVANJE VIŠEKRITERIJUMSKI OPTIMALNOG REŠENJA ZA POBOLJŠANJE VODNOG REŽIMA STAROG BEGEJA (SPECIJALNI REZERVAT PRIRODE „CARSKA BARA“)

Autori: Laslo GALAMBOŠ, Zorica SRĐEVIĆ, Bojan SRĐEVIĆ REZIME U radu je prikazano kako se metodom analitički hijerarhijski proces (AHP) može podržati proces višekriterijumskog odlučivanja u oblasti zaštite prirode sa fokusom na određivanje najpogodnijeg rešenja kojim se može poboljšati vodni režim Starog Begeja. Za zaštićeno područje Specijalni rezervat prirode „Carska bara“ vrednovano je nekoliko alternativa rešenja pošto je prethodno problem odlučivanja struktuiran kao hijerarhija sa četiri nivoa. Rešenje sa sistemom kanala Sifon je identifikovano kao optimalno, a dobro dopunsko rešenje je i dotur vode iz kanala Begej. Rešenje sa doturom vode iz reke Tise može biti od interesa, a snabdevanje iz bunara je inferiorno. preuzmite pun tekst Srodni članci: Fazi ekspertsko upravljanje izborom optimalnog hidroenergetskog resursa Izbor učesnika u upravljanju u participativnom modelu odlučivanja u vodoprivredi Primena DRASTIC metode pri oceni ranjivosti podzemnih voda na primerima nacionalnih parkova i parkova prirode Srbije Primena standardizovanog indeksa padavina za određivanje pojava suficita i deficita vode na području Surčinskog donjeg polja Nepristrasna ocena značaja kriterijuma u višekriterijumskoj...

ANALIZA UPRAVLJANJA KASKADNIM HES POMOĆU SIMULINKA

Autori: Damjan IVETIĆ, Miloš MILAŠINOVIĆ, Dušan PRODANOVIĆ REZIME Hidroenergetski sistemi (HES) spadaju u „zelene“ i obnovljive izvore energije. Na žalost, većina kvalitetnih lokacija je ili već iskorišćeno ili imaju značajna ograničenja, tako da se u poslednje vreme razmišlja o iskorišćenju i manje povoljnih lokacija. U takve lokacije spadaju i ravničarske reke, gde se nameću rešenja sa malim padovima, akumulacijama male zapremine i sa nizom elektrana povezanih u kaskadu. Kaskadni tip HES se od drugih rešenja izdvaja, između ostalog, i zbog svoje složenosti sa stanovišta pravilnog upravljanja. Hidroenergetski sistem sastavljen od više povezanih hidroelektrana u nizu čini jedan složen, nelinearan sistem u kome praktično rad svake hidroelektrane utiče na ceo sistem. Imajući u vidu složene hidrauličke veze između pojedinih elemenata ovih sistema, bitno je uspostaviti odgovarajući algoritam za upravljanje sistemom. U tu svrhu u okviru ovog rada je predstavljen model hipotetičkog kaskadnog hidroenergetskog sistema, razvijen u okviru MATLAB-ovog podokruženja SIMULINK. Matematičkim modelom difuzionog talasa modelirana je hidraulika rečnih deonica a proporcionalno – inegrativno – derivativnom (PID) kontrolom modelirano je upravljanje radom prelivnih objekata. Prikazana je analiza uticaja različitih parametara PID kontrole na upravljačke odluke i na promene hidrauličkih parametara. Takođe ispitane su različite manevarske sposobnosti prelivnih objekata, kako bi se odredio njihov uticaj na rad upravljačkog sistema. Rezultati su prikazani za fiktivni HES sa malim padovima i malim akumulacionim prostorom. Srodni članci: Zaštita naseljenih područja od poplava pomoću retenzionih bazena Jedno rešenje sistema daljinskog nadzora i upravljanja vodovodnim sistemom upotrebom bežične komunikacije ANALIZA PROBLEMATIKE SIMULACIJE HIDRAULIČKOG UTICAJA VODOTOKA KOD HIDRODINAMIČKIH PRORAČUNA Rangiranje korisnika kredita za opremu za navodnjavanje pomoću analitičkog hijerarhijskog procesa ANALIZA HIDROLOŠKIH PROMENA DUŽ TOKA REKE...

PRIMENA MODELA RAZMENE KOLIČINE KRETANJA U ANALIZI UTICAJA GEOMETRIJE I HIDRAULIČKIH OTPORA NA OSNOVNE ODLIKE TEČENJA U KORITU ZA VELIKU VODU

Autori: Ivan STOJNIĆ, Filip MUHIĆ, Dejana ĐORĐEVIĆ REZIME U radu je sproveden niz numeričkih ogleda sa ciljem da se utvrdi kako geometrija korita za veliku vodu (KVV) i rapavost plavnih površina utiču na razmenu količine kretanja (RKK) između glavnog korita i plavnih površina i njen udeo u ukupnom „gubitku” mehaničke energije toka. U tu svrhu korišćen je model linijskog ustaljenog tečenja u KVV vodu koji je zasnovan na RKK između glavnog korita i plavnih površina. Ispitivanje je pokazalo da se na plavnim površinama, zbog ujednačavanja hidrauličkih uslova u poprečnom preseku KVV, udeo RKK u ukupnom „gubitku” energije smanjuje sa povećanjem dubine nezavisno od geometrije korita i rapavosti plavnih površina i da razmena i njen udeo postaju veći u sledećim slučajevima: 1) kada je glavno korito dublje, 2) kada se isključi jedna plavna površina, i 3) kada se poveća rapavost plavnih površina. Promena udela RKK sa povećanjem dubine toka u glavnom koritu zavisi samo od rapavosti plavnih površina. preuzmite pu tekst Srodni članci: Pregled i primena rezultata savremenih hidrauličkih istraživanja u projektovanju preliva visokih brana Oblikovanje ulaza u zaliv primenom modela ravanskog i prostornog tečenja Proračun prelivanja kamenog praga u rečnom koritu pri malim vodama Neizvesnosti u analizi velikih voda metodom parcijalnih serija O DOSTUPNOSTI I POUZDANOSTI PODATAKA PRI PRIMENI HIDROLOŠKIH MODELA U REALNOM...

NUMERIČKO MODELIRANЈE BURNOG TEČENЈA U KRIVINI ZATVORENOG PROVODNIKA

Autori: Milena LUČIĆ, Ljubodrag SAVIĆ, Radomir KAPOR, Nikola MLADENOVIĆ REZIME Numeričko modeliranje burnog tečenja u krivini provodnika kružnog poprečnog preseka predstavlja nastavak ispitivanja koja su urađena na fizičkom modelu. Osnovni cilj primene numeričkog modela je da se proširi opseg ispitivanja, odnosno da se ispitaju drugačije karakteristike krivine, kao i uslovi tečenja u provodniku, koji zbog ograničenosti kapaciteta laboratorije, nisu mogli da se ispitaju na fizičkom modelu. Numerički model je formiranom u okviru programskog paketa Fluent (Ansys-Fluid Dynamic) i njegovom primenom su provereni opšti zaključci do kojih se došlo tokom modelskih ispitivanja, kao i primenljivost predloženih empirijskih izraza iz literature za nastanak određenog tipa tečenja u provodniku. preuzmite pun tekst Srodni članci: REŠAVANJE JEDNAČINA KRETANJA FLUIDA METODOM ZASNOVANOM NA PRAĆENJU FLUIDNIH DELIĆA (SPH METODA) Hidrauličko modeliranje u nepotpunoj sličnosti erozije rečnog korita oko mostovskih stubova Matematičko modeliranje brzih peščanih filtra Procena propusne moći dvostrukog bočnog preliva Modeliranje vodnih režima u...

PREDVIĐANJE KOEFICIJENTA UZDUŽNE DISPERZIJE U PRIRODNIM VODOTOCIMA NA OSNOVU MJERENJA ADCP UREĐAJEM

Autor: Hata MILIŠIĆ REZIME Zagađenje ispušteno u vodotok je podvrgnuto različitim fazama transporta i miješanja kao posljedice brzina riječne struje. Nakon postizanja potpunog poprečnog miješanja u rijeci, nastavak analize širenja oblaka zagađenja dovoljno je promatrati jednodimenzionalno. Jednodimenzionalni (1-D) numerički modeli transporta zagađenja u vodotocima oslanjaju se na advekcijsko-disperzijsku jednačinu, u kojoj je koeficijent uzdužne disperzije nepoznati parametar koji se kalibrira. Koeficijent disperzije općenito se procjenjuje pomoću empirijskih formula ili na osnovu terenskih istraživanja (traser test) koji daju najtačnije rezultate, ali su pri tom veoma skupi jer zahtijevaju velika ulaganja u planiranje, osoblje i analizu. Trenutno, korištenje akustičnih uređaja ADCP-a (Acoustic Doppler Current Profilers) može poboljšati rezultate hidrometrijskih mjerenja u odnosu na one dobivene uobičajenim tehnikama (npr. hidrometrijskim krilom), iz razloga što je postignuta veća prostorna rezolucija i vremenski kraće mjerenje brzina i protoka, kao i tačnije izmjerena morfologija korita. Ove informacije (rezultati mjerenja) mogu se koristiti na način da se postigne, potpuno novo, dodatno razumijevanje fizikalnih mehanizama prisutnih u razmatranom dijelu vodotoka. Jedan od procesa koji se može proučavati detaljnije je disperzija zagađujućih materija na tom potezu. preuzmite pun tekst Srodni članci: Hidraulička hrapavost dovodnog tunela HE Rama ANALIZA HIDROLOŠKIH PROMENA DUŽ TOKA REKE ZRMANJE Određivanje trajektorije kamena u tekućoj vodi Gubitak energije u krivini kružnog provodnika pri burnom tečenju Uticaj delimičnog prevođenja voda iz slivova Bune i Bregave u sliv...

SMERNICE ZA UNAPREĐENJE ZAŠTITE OD POPLAVA U SRBIJI

Autori: Marina BABIĆ MLADENOVIĆ, Vasiljka KOLAROV REZIME Poplave su prirodne katastrofe koje su se dešavale u prošlosti i dešavaće se u budućnosti, sa različitim posledicama po društvo, ekonomiju i prirodu. Poplava kakva se dogodila u maju 2014. godine, koja je zahvatila veliki deo regiona (Bosnu i Hercegovinu, Hrvatsku i Srbiju) nije zabeležena u novijoj istoriji na ovom području. Poplavama su zahvaćeni manji, bujični tokovi, vodotoci srednje veličine sliva, ali i velika, međunarodna reka Sava. Ove poplave su ukazale na brojne probleme kao što su slaba mesta na zaštitnim objektima i nepostojanje druge odbrambene linije za lokalizaciju poplava, ali i na neophodnost unapređenja upravljanja rizicima od poplava (na nacionalnom i međunarodnom nivou) i aktivne odbrane od poplava. U ovom radu se razmatraju mogući vidovi unapređenja sistema zaštite i odbrane od poplava u okviru sektora voda. preuzmite pun tekst Srodni članci: PROBLEMI PRI IZRADI KARATA UGROŽENOSTI OD POPLAVA Branislav Đorđević i Milinko Šaranović, Hidroenergetski potencijali Crne Gore – mogućnosti korišćenja za razvoj i unapređenje životne sredine, Crnogorska akademija nauka i umjetnosti, Podgorica, 2007 Razvoj matematičkog modela za propagaciju poplavnih talasa duž srpskog sektora Dunava Strategija razvoja navodnjavanja u Srbiji MOGUĆNOSTI VEŠTAČKOG PRIHRANJIVANJA IZDANI FORMIRANIM U NEOGENIM BASENIMA U SRBIJI BUNARIMA DVOJNE...

PREGLED I PRIMENA REZULTATA SAVREMENIH HIDRAULIČKIH ISTRAŽIVANJA U PROJEKTOVANJU PRELIVA VISOKIH BRANA (šesti deo: PRELIVI SA STEPENASTIM BRZOTOKOM – deo II)

Autor: Živodar ERČIĆ REZIME U šestom delu rada prikazani su postupci za procenu količine rasute energije u stepenastom brzotoku i određivanje dimenzija objekta za rasipanje preostale kinetičke energije. Navode se primeri o upotrebi stepenika na evakuacionim objektima koji nisu na nizvodnim licima gravitacionih i nasutih brana. preuzmite pun tekst Srodni članci: Pregled i primena rezultata savremenih hidrauličkih istraživanja u projektovanju preliva visokih brana – drugi deo Pregled i primena rezultata savremenih hidrauličkih istraživanja u projektovanju preliva visokih brana – četvrti deo Počeci gravitacionih betonskih brana – prvi deo Procena sigurnosti brana Definisanje plavnih zona usled rušenja brana u...

O DOSTUPNOSTI I POUZDANOSTI PODATAKA PRI PRIMENI HIDROLOŠKIH MODELA U REALNOM VREMENU

Autori: Marija IVKOVIĆ i Julijana NAĐ REZIME Poboljšanje dostupnosti i verodostojnosti ulaznih infor-macija je ključni problem od koga zavisi valjanost hidroloških modela za primenu u realnom vremenu. U prethodne tri godine u okviru FP7 DRIHM projekta razvijan je distribuirani HBVmodel vremenskog koraka od jednog sata prema specifičnim zahtevima projekta kao i za operativnu primenu u najavi poplavnih talasa. Nakon formiranja neophodne strukture modela i inter-fejsa, model pilot sliva reke Kolubara je kalibrisan u cilju najave ekstremnih hidroloških pojava. Problemi u tom procesu ogledali su se u dostupnosti malog broja padavinskih i temperaturnih podataka u realnom vre-menu i kratki istorijski nizovi. Neadekvatne količine padavina i njihova raspodela uslovile su dublju analizu dostupnosti drugih izvora količina i raspodele padavina na slivu. Razmatrana je mogućnost korišćenja PAC produkata radara na Fruškoj Gori i njihova pouzdanost u ekstremnim uslovima. Kalibracija modela na jednom izvanrednom hidrološkom događaju kao što su majske poplave 2014. godine u slivu reke Kolubare bila je iza-zov jer su bila prisutna velika izlivanja vode iz korita reka, kao i zadržavanje određene zapremine vode u akumulaciji Stubo-Rovni i kopovima RB Kolubara. Takođe, velike vode su odnele dva limnigrafa (na hidro-loškim stanicama Valjevo i Draževac) pa su podaci o vodostajima bili nepouzdani. Vrednosti parametara modela kalibrisani su poređenjem zapremina i maksi-malnih vrednosti proticaja talasa na deonicama gde prirodni režim toka nije bio znatno poremećen. preuzmite pun tekst Srodni članci: Dinamičko praćenje deformacionih struktura u realnom vremenu Metod za određivanje pouzdanosti složenih vodoprivrednih sistema (NETREL) Modeliranje vodovodnih sistema – optimizacija parametara modela primenom PEST metode PRELIMINARNA HIDROLOŠKA REKONSTRUKCIJA POPLAVNOG TALASA IZ MAJA 2014. GODINE U SLIVU REKE KOLUBARE Uporedna analiza metoda za definisanje hidroloških...

IZBOR TEORIJSKE RASPODELE VEROVATNOĆA NA OSNOVU L-MOMENATA U PRORAČUNU POKAZATELJA METEOROLOŠKE I HIDROLOŠKE SUŠE

Autori: Vladislava MIHAILOVIĆ i Borislava BLAGOJEVIĆ REZIME Analize sušnih perioda različitih tipova suše i njihovo međusobno povezivanje, sve više dobijaju na značajnosti. Proračun pokazatelja meteorološke SPI (Standardized Precipitation Index) i hidrološke suše SRI (Standardized Runoff Index) se sastoji iz više koraka, a najvažniji je određivanje teorijske raspodele koja se najbolje prilagođava mesečnim sumama padavina, odnosno protoka. Cilj rada je provera da li Gama raspodela, koja je vremenom prihvaćena i najčešće korišćena u metodologi proračuna pokazatelja, zaista najbolje odgovara osmotrenim podacima. Zbog toga istražujemo mogućnost primene i nekih drugih dvoparametarskih i troparametarskih raspodela na 13 hidroloških stanica na prostoru sliva Južne Morave. Prihvatljivost raspodela ispitujemo za različite vremenske skale agregacije ulaznih podataka (1, 2, 3, 6, 12 i 24 meseca) i posmatramo ih po sezonama- godišnjim dobima. Kao kriterijum za određivanje mogućih raspodela koristimo dijagrame L-momenata. Od rezultata kao posebno interesantne izdvajamo i detaljno prikazujemo dijagrame L-momenata za skalu agregacije 3 meseca i za mesec maj. Razmatrane dvo i troparametarske raspodele prema rangovima saglasnosti dajemo u sumarnoj tabeli prema sezonama – mesecima i za sve periode agregacije. preuzmite pun tekst Srodni članci: Marginalne raspodele dnevnih proticaja na reprezentativnim profilima u Srbiji Statistička analiza maksimalnih kratkotrajnih kiša metodom godišnjih ekstrema Metod za određivanje pouzdanosti složenih vodoprivrednih sistema (NETREL) Trenutna situacija eksploatacije navodnjavanja u Rumuniji Analiza kiša metodom parcijalnih...

EKSPERTNI SISTEMI ZA PLANIRANJE I OPERATIVNO SPROVOĐENJE ODBRANE OD POPLAVA

Autori:Branislav ĐORĐEVIĆ i Tina DAŠIĆ REZIME U Teoriji pouzdanosti je dobro poznato: u upravljačkom lancu odlučivanja i operativnog sprovođenja upravljačkih odluka najslabija, najnepouzdanija karika je – čovek. To je posebno izraženo u slučaju odlučivanja u kriznim situacijama, naročito onim kada se odlučuje u vremenskoj iznudici, kada treba brzo donositi odluke sa velikim bezbednosnim rizicima i posledicama. U takvim okolnostima dolazi do radikalnog smanjivanja svih komponenti kognitivnih / spoznajnih funkcija čoveka: percepcije, sinteznog korišćenja znanja, pamćenja, pravilne sistematizacije prioriteta i značajnosti problema, sposobnosti donošenja brzih odluka, sagledavanja rizika i posledica upravljačkih operacija. Posledica takvog stanja je da se u kriznim stanjima naglo povećavaju veličine h(t) – ’funkcije intenziteta pogrešaka čoveka tokom vremena’, koja je analogna sa poznatom funkcijom iz Teorije pouzdanosti (t) – ’funkcijom opasnosti od kvara’ kod tehničkih sistema. Upravo iz tih razloga u sve delatnosti koje su vitalno važne po bezbednost ljudske zajednice, posebno u onim upravljačkim aktivnostima koje se odigravaju u kriznim stanjima sa nizom neizvesnosti i velikim potencijalnim rizicima i opasnostima, uvode se Ekspertni sistemi (ES) kao neophodna, nezamenljiva podrška upravljanju. Ekspertni sistem (ES) je računarski softver koji povezuje u jednu celinu informacione baze, matematičke modele, empirijska znanja i ocene eksperata, inženjerijsku intuiciju, heuristička pravila, kako bi na osnovu odgovarajućeg generatora zaključaka ES mogao da blagovremeno pruži donosiocu odluke koristan savet koji će mu pomoći da donese najbolju upravljačku odluku. Odbrana od poplava jedna je od bezbednosno najdelikatnijih operacija u upravljanju vodama, koja u sebi krije i rizike da se pogrešnim upravljanjem mogu izazvati i nepovoljniji efekti od onih koji bi bili da upravljanje nije ni izvršeno. Zato postaje neizbežno da se što pre pristupi izradi...

ANALIZA HIDROLOŠKIH PROMENA DUŽ TOKA REKE ZRMANJE

Autori: Ognjen BONACCI, Tanja ROJE-BONACCI REZIME U članku je izvršena hidrološka analiza karakterističnih (minimalnih, srednjih i maksimalnih) godišnjih protoka izmerenih na devet vodomjernih stanica (VS) duž toka reke Zrmanje. Njen je cilj bio upoređivanje hidrološkog režima u prirodnom neporemećenom stanju sa onim uzrokovanim radom reverzibilne hidroelektrane Velebit (RHE Velebit). Analizama dugih vremenskih nizova godišnjih padavina i srednjih godišnjih temperatura vazduha opaženih na meteorološkoj stanici Gračac ustanovljeno je da je od 1983. godine došlo do statistički značajnog smanjivanja količina godišnjih padavina, te da je od 1988. došlo do statistički značajnog povećanja srednjih godišnjih temperatura. Utvrđeno je da je rad RHE Velebit uticao na smanjenje srednjih godišnjih protoka na osam vodomernih stanica smeštenih uzvodno od akumulacije (kompenzacionog bazena) Razovac na reci Zrmanji. Na VS Jankovića Buk koja se jedina nalazi nizvodno od akumulacije Razovac ne oseća se uticaj rada RHE Velebit na smanjenje srednjih godišnjih protoka, ali je njen rad uticao na značajno smanjenje minimalnih protoka na njoj. Zaključeno je da su promjene hidrološkog režima duž toka rijeke Zrmanje uzrokovane većim delom radom RHE Velebit, ali je na njih određen uticaj izvršila i spomenuta promena klimatskih parametara na širem području sliva. preuzmite pun tekst Srodni članci: RASPOLOŽIVI VODNI RESURSI AP VOJVODINE Uporedna analiza metoda za definisanje hidroloških suša PRELIMINARNA HIDROLOŠKA REKONSTRUKCIJA POPLAVNOG TALASA IZ MAJA 2014. GODINE U SLIVU REKE KOLUBARE Statistička analiza maksimalnih kratkotrajnih kiša metodom godišnjih ekstrema Analiza mogućnosti navodnjavanja korišćenjem vode iz akumulacije...

PRELIMINARNA HIDROLOŠKA REKONSTRUKCIJA POPLAVNOG TALASA IZ MAJA 2014. GODINE U SLIVU REKE KOLUBARE

Autori: Nikola ZLATANOVIĆ, Stevan PROHASKA REZIME Katastrofalna poplava koja se u slivu reke Kolubare desila sredinom maja 2014. godine prouzrokovala je značajno rušenje postojećeg odbrambenog sistema, nekontrolisane prodore postojećih nasipa i plavljenje otvorenih rudnih kopova, poljoprivrednih površina, gradova i naselja, a što je imalo za posledicu gubitke ljudskih života i ogromne materijalne štete. Imajući u vidu tu činjenicu, autori ovog rada preuzeli su na sebe obavezu da izvrše hidrološku rekonstrukciju ove poplave sa ciljem da se utvrdi stvarno stanje prostiranja ove poplave duž toka reke Kolubare i sagleda stvarnu razmeru poplave iz maja 2014. godine. Rekonstrukcija poplavnog talasa iz maja 2014. godine duž glavnog toka reke Kolubare i njenih glavnih pritoka izvršena je pomoću razvoja hidrološkog modela primenom programskog paketa HEC-HMS. Suština primene modela je da se ceo sliv reke Kolubare izdeli na podslivove, gde postojeće hidrološke stanice predstavljaju kontrolne profile, dok je izlazni profil iz modela položaj hidrološke stanice Draževac na reci Kolubari. Rad je ilustrovan odgovarajućim numeričkim i grafičkim pokazateljima hidrograma poplave iz maja 2014. godine na ključnim profilima vodomernih stanica za ostvareno stanje kao i za hipotetičko stanje uspešne odbrane od poplava. preuzmite pun tekst Srodni članci: KARAKTERISTIKE JAKIH KIŠA KOJE SU PROUZROKOVALE ČESTU POJAVU POPLAVA NA TERITORIJI SRBIJE U PERIODU APRIL-SEPTEMBAR 2014. GODINE STATISTIČKA ZNAČAJNOST MESEČNIH I MAKSIMALNIH DVOMESEČNIH, TROMESEČNIH I ŠESTOMESEČNIH SUMA PADAVINA IZ PERIODA APRIL-SEPTEMBAR 2014. GODINE Nova metoda za definisanje višestruke koincidencije poplavnih talasa na složenim rečnim sistemima Mogući budući razvoj na slivu reke Drine...

KONSISTENTNO ODREĐIVANJE RAČUNSKIH KIŠA

Autori: Autori: Jasna PLAVŠIĆ, Žana TOPALOVIĆ, Jovan DESPOTOVIĆ REZIME Računske kiše su osnovni ulazni podaci za hidrološke proračune i projektovanje objekata za zaštitu od velikih voda. Na malim i srednjim slivovima merodavna traja-nja kiše su kraća od 24 sata i računske kiše se definišu zavisnostima visina kiše – trajanje kiše – povratni pe-riod (ili zavisnosti HTP), koje se dobijaju statističkom analizom visina kiše u intervalima vremena različitog trajanja. Konstrukciju zavisnosti HTP prate razni pro-blemi koji mogu dovesti do velikih neizvesnosti u vezi sa rezultujućim računskim kišama. Većina ovih proble-ma potiče od grešaka u merenju i obradi podataka mere-nja padavina, ali poslovični nedostatak ovih merenja dovodi inženjere u praksi do toga da zavisnosti HTP određuju na osnovu skromnih raspoloživih podataka, bez sagledavanja neizvesnosti koje postoje. U ovom radu se razmatraju navedeni problemi i ukazuje se na metode dostupne u literaturi za konsistentno određivanje zavisnosti HTP, a na primeru podataka sa meteorološke stanice Banja Luka. preuzmite pun tekst Srodni članci: KARAKTERISTIKE JAKIH KIŠA KOJE SU PROUZROKOVALE ČESTU POJAVU POPLAVA NA TERITORIJI SRBIJE U PERIODU APRIL-SEPTEMBAR 2014. GODINE Regionalizacija kvantitativnih karakteristika kiša jakog intenziteta u Srbiji Neizvesnosti u analizi velikih voda metodom parcijalnih serija Popunjavanje i produžavanje vremenskih serija u sklopu simulacionog modela Drine Analiza kiša metodom parcijalnih...

HIDROTEHNIČKA INFRASTRUKTURA STARORIMSKOG VIMINACIJUMA

Autor: Stefan GROZDANOVIĆ REZIME Cilj ovog rada je prikaz i analiza nekadašnjeg odnosa ljudi prema vodnim reusrsima – na primeru komunalne i hidrotehničke infrastrukture Viminacijuma (Viminacivm) kod Kostolca. Razmatraju se i zdravstveni problemi hipotetičnog starog Rimljanina koji je takve vodovodne sisteme koristio, doživljavajući i razne vidove trovanja zbog neprikladnih materijala koji su se koristili u vodovodnim sistemima. preuzmite pun tekst Srodni članci: PROCENA I UPRAVLJANJE RIZIKOM U SISTEMIMA ZA SNABDEVANJE VODOM ZA PIĆE STATIČKI PRORAČUN KANALIZACIONIH CEVI EFIKASNOST I UVJETI RADA MBR UREĐAJA 2015 KOMPARATIVNA SORPCIJA JONA TEŠKIH METALA NA RAZLIČITIM TIPOVIMA...

EUTROFIKACIJA I EKOSISTEMSKE USLUGE AKUMULACIJE ZOBNATICA

Autori: Branislav LELEŠ i Tijana NIKOLIĆ REZIME Vode akumulacija u poljoprivrednim slivnim područjima podložne su nakupljanju azotnih i fosfornih jedinjenja, uslovljavajući pojavu i/ili intenziviranje procesa eutrofikacije, koji vodi ka smanjenju kvaliteta vode, njenoj ograničenoj upotrebi i gubitku ekosistemskih usluga. Akumulacija Zobnatica, koja pruža brojne ekosistemske usluge vlažnih i vodenih staništa, nalazi se pod pritiskom unosa azotnih i fosfornih jedinjenja jer na slivu ne postoje upravljačke mere koje bi kontrolisale priliv otpadnih voda. Prosečna vrednost BPK5 u prvoj deceniji XXI veka odgovara III a prosečna vrednost indeksa saprobnosti II klasi ekološkog potencijala, sa tendencijom konstantnog povećavanja vrednosti oba parametra. Prosečna vrednost ukupnog azota pripada I klasi kvaliteta prema GV zagađujućih materija u površinskim vodama i II klasi MDK za makronutrijente. Na osnovu prosečne vrednosti ukupnog fosfora, koja se nalazi na granici II i III klase ekološkog potencijala a pripada V klasi MDK za makronutrijente, stanje akumulacije Zobnatica ocenjeno je kao eutrofno. preuzmite pun tekst Srodni članci: Analiza mogućnosti navodnjavanja korišćenjem vode iz akumulacije “Zavoj” 2015 Multilevel osmatranje kvaliteta podzemne vode u tradicionalnim osmatračkim objektima sa dugačkim filterom JEDNODIMENZIONALNO MODELIRANJE KVALITETA VODE RIJEKE LAŠVE PROCENA I UPRAVLJANJE RIZIKOM U SISTEMIMA ZA SNABDEVANJE VODOM ZA...

PROCENA I UPRAVLJANJE RIZIKOM U SISTEMIMA ZA SNABDEVANJE VODOM ZA PIĆE

Autori: Violeta CIBULIĆ, Nebojša VELJKOVIĆ, Lidija STAMENKOVIĆ, Novica STALETOVIĆ REZIME Kvalitet podzemnih i površinskih voda koje se koriste za vodosnabdevanje veoma je neujednačen. Varira od voda visokog kvaliteta do onih koje je neophodno prečistiti adekvatnim tehnološkim postupcima, da bi se koristile za potrebe vodosnabdevanja, rekreaciju građana, i u prehrambenoj industriji. Upravo zato veoma je važna procena rizika u vodovodnim sistemima, identifikovanje opasnosti-hazarda, a to su patogene bakterije i opasne i toksične hemijske supstance, i one zajedno predstavljaju indikatore rizika kvaliteta vode za piće. Principi procene i upravljanja rizikom u sistemima za snabdevanje vodom za piće u Radu su razmatrani na primeru JP ’Vodovod’ Ruma, koji je deo regionalnog sistema ’Istočni Srem’. Sagledan je tehnološki proces proizvodnje vode pojedinačno i u celini, identifikovane su rizične tačke, procenjen je postojeći rizik i dat je okvir dobrog upravljanja rizikom u ovom vodosistemu, u cilju obezbeđenja higijenski ispravne vode svim korisnicima. Monitoring kvaliteta vode, koji podrazumeva redovno praćenje fizičko-hemijskih, hemijskih i mikrobioloških parametara kvaliteta vode, predstavlja ključni elemenat u oceni da li je priprema i distribucija vode za piće sprovedena na način koji omogućuje kontrolu idetifikovanog hazarda. Prema ispitivanjima interne laboratorije vodovoda Ruma u toku 2010. godine, bilo je ukupno neispravno 66 uzoraka, prema hemijskim indikatorima rizika. Radi se o prihvatljivom riziku, a prema mikrobiološkim indikatorima rizika radi se o neznatnom riziku, što u oba slučaja predstavlja I nivo rizika. Međutim, prema ispitivanjima Zavoda za javno zdravlje Sremska Mitrovica, sa većim brojem specifičnih parametara, rizik je delimično prihvatljiv prema hemijskim indikatorima rizika, odnosno predstavlja II nivo rizika, dok je u odnosu na mikrobiološke indikatore rizika, reč o malom riziku, odnosno I nivou rizika. preuzmite...

JEDNODIMENZIONALNO MODELIRANJE KVALITETA VODE RIJEKE LAŠVE

Autori: Emina HADŽIĆ, Hata MILIŠIĆ, Nerma LAZOVIĆ REZIME Zagađenje rijeka i okolišne nesreće predstavljaju značajne prijetnje kako prirodnom okolišu, tako i čovjeku. Rizik od mogućeg zagađenja rijeka otpadnim vodama naselja i industrije koje se bez prethodne obrade direktno ispuštaju u vodotoke, zahtijeva ozbiljne planske aktivnosti i mjere kako bi se smanjile negativne posljedice. Pored potrebe sagledavanja kontrolisanog zagađenja, očigledna je potreba sagledavanja obima već nastalog ili predviđanja mogućeg incidentnog zagađenja. Obzirom da su terenska istraživanja često neizvodljiva, bilo zbog ograničenih finansijskih sredstava ili nekih drugih razloga, istraživači često pribjegavaju primjeni numeričkih modela, kao pomoćnom alatu u donošenju konačnih zaključaka. S tim u vezi, u radu se pokušalo ukazati na značaj očuvanja kvaliteta površinskih voda i mogućnosti primjene numeričkih modela za procjenu sadašnjih i prognozu budućih stanja kvaliteta vode, pogotovo u slučajevima incidentnih zagađenja. Opisani su vidovi transporta zagađenja voda, date su njihove matematičke formulacije, a zatim je na primjeru rijeke Lašve (B&H) korištenjem softverskog paketa HEC – RAS, modeliran kvalitet vode vodotoka. Provedene su numeričke simulacije prostorne i vremenske promjene ključnih parametara kvaliteta vode O2 i BPK5. Nakon provedene kalibracije i verifikacije modela, simulirano je incidentno zagađenje, te njegov mogući uticaj na kvalitet vode rijeke Lašve. Rezultati numeričkih simulacija pronosa i širenja zagađenja kao i kvaliteta vode primjenom modela HEC-RAS, pokazali su da je njegova primjena itekako opravdana i da se može koristiti kao dobar alat u budućim aktivnostima vezanim za ovu problematiku. preuzmite pun tekst Srodni članci: Multilevel osmatranje kvaliteta podzemne vode u tradicionalnim osmatračkim objektima sa dugačkim filterom Prva limnološka istraživanja kvaliteta vode Srebrnog jezera u Srbiji Kvalitet vode u vodovodima ANALIZA UTICAJA IZGRADNJE SISTEMA HE NA IBRU...

MREŽNI MODEL REGIONALNOG HIDROSISTEMA KRIVAJA U VOJVODINI

Autori: Bojan SRĐEVIĆ, Zorica SRĐEVIĆ, Boško BLAGOJEVIĆ, Ratko BAJČETIĆ REZIME Funkcionalna adaptibilnost regionalnih vodoprivrednih sistema u Vojvodini predmet je istraživanja nekoliko završenih i tekućih naučno-istraživačkih projekata. Za ravničarske višenamenske regionalne hidrosisteme Krivaja i Nadela formirani su kompjuterski mrežni simulacioni modeli pomoću kojih su ocenjivani mogući scenariji raspodele voda na prostorno i vremenski distribuirane korisnike u normalnim i hazardnim hidrometeorološkim uslovima. Modelom ACQUANET koji predstavlja verziju poznatog modela MODSIM, simuliran je višegodišnji rad oba hidrosistema za sadašnja i neka buduća stanja razvoja. U radu je dat sažet prikaz istorije razvoja mrežnih simulacionih modela kojima pripada i ACQUANET, opisane su neke bitne karakteristike ovog modela, a za hidrosistem Krivaja prikazani su i odabrani rezultati primene modela. Analize rezultata pokazale su da je odabrani sistemski prilaz ispravan put da se prepoznaju kritične komponente modela kao što su kapaciteti i druge karakteristike konstruktivnih komponenata sistema (npr. akumulacije, kanali i vodozahvati) i nekonstruktivne mere koje regulišu distribuciju voda u sistemu (npr. pravila upravljanja akumulacijama i prioriteti konsumptivnih i nekonsumptivnih vidova korišćenja voda). preuzmite pun tekst Srodni članci: Navodnjavanje u Vojvodini i pravci razvoja KOMPARATIVNA SORPCIJA JONA TEŠKIH METALA NA RAZLIČITIM TIPOVIMA SORBENATA 2010 Broj 4-6 2008 Broj 1-3 2004 Broj...

STATIČKI PRORAČUN KANALIZACIONIH CEVI

Autori: Dejan LJUBISAVLJEVIĆ, Milan JOKSIMOVIĆ REZIME Ovaj rad bavi se statičkim proračunom ukopanih kanalizacionih cevi preko nemačkog standarda, radnog lista ATV-DVWK-A 127. Za statički proračun uzete su cevi od četiri različita materijala: betona, armiranog betona, polietilena HDPE i od poliestera ojačanog staklenim vlaknima UP-GF. Proračunom je izvršena provera napona, dilatacija, deformacija i stabilnosti zida cevi nominalnih prečnika DN 500 a za izabranu klasu cevi. Osim opterećenja od tla u statički proračun su ušla i dinamička opterećenja od drumskog saobraćaja a računalo se sa uticajem podzemne vode i bez tog uticaja. preuzmite pun tekst Srodni članci: 2015 Hidraulički proračun naturalno uređenih rečnih tokova Jednostavna empirijska formula za proračun referentne evapotranspiracije 3D-model transporta toplote prilikom korišćenja termalnih voda u Mađarskoj Primena valjanog betona u izgradnji brana, IV deo – građenje, kontrola kvaliteta i ekonomski...

PRIKAZ MODELA LINIJSKOG TEČENJA U KORITU ZA VELIKU VODU ZASNOVANOG NA RAZMENI KOLIČINE KRETANJA IZMEĐU GLAVNOG KORITA I PLAVNIH POVRŠINA

Autori: Dejana ĐORĐEVIĆ, Ivan STOJNIĆ, Filip MUHIĆ REZIME Cilj ovog rada je da se stručnoj javnosti prikaže model linijskog tečenja u koritu za veliku vodu koji do sada nije primenjivan u našoj inženjerskoj praksi. Reč je o modelu koji ima dvostruku namenu. Kada se raspolaže zabeleženim tragovima velikih voda, može se iskoristiti za definisanje krive protoka u domenu vodostaja koji prevazilaze granice osnovnog korita, ali je isto tako po-godan i za procenu nagiba linije energije u proračunima linijskog tečenja za protoke pri kojima se voda izliva iz osnovnog korita. Model je proveren korišćenjem rezul-tata merenja u pravolinijskom prizmatičnom laboratorij-skom kanalu Hidrauličke laboratorije u Volingfordu na-menjenom ispitivanju tečenja u koritu za veliku vodu. Razmotren je uticaj dva činioca na krivu protoka – širine plavnih površina i različite rapavosti dna glavnog korita i plavnih površina. Rezultati modela upoređeni su i sa rezultatima tradicionalnih modela koji se standardno koriste u inženjerskoj praksi. Poređenje ukazuje na to da se najbolja slaganja sa merenjima postižu upravo prime-nom modela razmene količine kretanja između glavnog korita i plavnih površina, dok se tradicionalnim mode-lom zasnovanim na podeli preseka na hidraulički homo-gene segmente vrednosti protoka značajno precenjuju. preuzmite pun tekst Srodni članci: Oblikovanje ulaza u zaliv primenom modela ravanskog i prostornog tečenja Modeliranje kvaliteta vode u zalivu primenom modela ravanskog tečenja Hidrauličko modeliranje u nepotpunoj sličnosti erozije rečnog korita oko mostovskih stubova Praćenje promena vodenih površina za područje vojvodine korišćenjem Landsat ETM+ i TM satelitskih snimaka Propagacija neodređenosti kod linijskih modela otvorenih...

KOMPARATIVNA SORPCIJA JONA TEŠKIH METALA NA RAZLIČITIM TIPOVIMA SORBENATA

Autori: Alen GUŠA, Maja ĐOLIĆ, Branislava LEKIĆ, Vladana RAJAKOVIĆ-OGNJANOVIĆ REZIME U okviru ovog rada analizirana je sorpcija teških metala na aktivnom uglju i zeolitu. Analizirana je sorpcija jona Ag+, Cu2+, Zn2+ pojedinačno i u smeši, kako bi se uporedile sorpcione karakteristike i afinitet u odnosu na granulisani aktivni ugalj (GAU) i prirodni zeolit. Odabrani teški metali se često mogu pronaći u industrijskim otpadnim vodama. U cilju zaštite životne sredine, ovi metali moraju biti uklonjeni iz efluenata. Teški metali u čvrstoj fazi se tretiraju kao čvrsti otpad koji se nakon adsorpcije može proslediti na dalji tretman prečišćavanja. Granulisani aktivni ugalj izabran je zbog široke upotrebe i velike efikasnosti. Za razliku od aktivnog uglja, koji je skup, prirodni sorbenti (u koje spada i zeolit) su jeftini i lako se mogu pronaći u prirodi. Cilj rada bio je upoređivanje aktivnog uglja i zeolita i analiza mogućnosti zamene aktivnog uglja zeolitom u slučaju da se zeolit pokaže dovoljno efikasnim. Ispitivan je sorpcioni kapacitet (efikasnost uklanjanja), kao i kinetika (efikasnost uklanjanja u određenom vremenskom periodu). Efikasnost sorpcije analizirana je kroz kinetiku sorpcije i izoterme. Kinetika sorpcije je analizirana pomoću modela pseudo-prvog reda (model Lagergren-a) i modela pseudo-drugog reda. Sorpcione izoterme su analizirane pomoću modela Freundlich-a, Langmuir-a i Jovanović-a. Za obradu rezultata korišćen je program „DataFit” (Oakdale engineering, USA) i prikazani podaci u okviru rezultata i diskusije su dobijeni korišćenjem ovog softvera. Analiza uzoraka je rađena na plamenim spektrometrima za atomsku apsorpciju u „Anahem” laboratoriji i Institutu za nuklearne nauke „Vinča”. Priprema uzoraka, rastvora i izvođenje eksperimenata rađeno je u laboratoriji Građevinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Analizom rezultata kinetike sorpcije, utvrđeno je da se oba sorbenta...

EFIKASNOST I UVJETI RADA MBR UREĐAJA

Autor: Amra SERDAREVIĆ REZIME Primjena membranske tehnologije u procesima prečišćavanja otpadnih voda, u toku zadnjeg desetljeća dobiva sve značajnije mjesto u odnosu na druge postupke prerade otpadnih voda. Pozitivni rezultati primjene MBR tehnologije se bilježe za tretman komunalnih otpadnih voda kao i industrijskih otpadnih voda. Primjena MBR uređaja u procesu prečišćavanja procjednih voda sanitarnih deponija (filtrata) su u fazi istraživanja i zbog toga je primjena MBR uređaja za tu namjenu još uvijek dosta rijetka. Sastav i koncentracije filtrata značajno variraju ovisno o starosti deponije i vrste otpada koji se odlaže. Veoma izražene razlike i oscilacije u sastavu i količini filtrata također ovise i o nizu drugih faktora, što tretman ovakvih otpadnih voda čini još kompleksnijim. Generalan pristup upravljanju deponijskim procjednim vodama, u razvijenim zemljama, predstavlja primjenu skupa mjera i aktivnosti koji dovode do minimiziranja stvaranja procjedih voda, a za tretman se koriste različita tehničko-tehnološka rješenja. U zadnjih 10-tak godina najčešće se primjenjuje SBR tehnologija, kombinovana sa drugim postupcima predtretmana. U razvijenijim zemljama se koristi postupak višestepene reverzne osmoze (RO) sa ili bez kombinacije predtretmana sa membransko biološkim reaktorima. MBR tehnologija je testirana i kroz uređaj instaliran za prečišćavanje procjednih voda sanitarne deponije u Sarajevu. Kao primjer, prikazani su rezultati i iskustva stečena kroz primjenu MBR tehnologije na tretmanu procjednih voda. preuzmite pun tekst Srodni članci: Hidraulička analiza rada rasteretnih preliva u opštem sistemu kanalisanja Osnovni principi merenja, akvizicije, prenosa i arhiviranja podataka u hidro-informacionom sistemu Drina sa posebnim osvrtom na merenje nivoa površinskih voda REŠAVANJE JEDNAČINA KRETANJA FLUIDA METODOM ZASNOVANOM NA PRAĆENJU FLUIDNIH DELIĆA (SPH METODA) UZROCI ZAGAĐIVANJA I KVALITET VODE REKE IBAR U OPŠTINI RAŠKA Softverska platforma hidro-informacionog sistema...

MODIFIKOVANA KONVENCIONALNA BRANA SA FAZNOM IZGRADNJOM – ALTERNATIVA JALOVIŠNE BRANE

Autor: Проф. др Љупчо ПЕТКОВСКИ РЕЗИМЕ Први проблем који се јавља у инжењерском задатку – стварање потребног простора у одређеној речној долини за одлагање флотацијске јаловине од технолошког процеса рудника, састоји се у избору најповољнијег преградног профила и оптималног типа бране (јаловишне или конвенционалне). Овај инжињерски задатак, који се заправо не може одвојити од задатка избора оптималне конфигурације пратећих објеката хидројаловшта, одликује се високим прагом неизвесности. Стога, једини могући приступ је избор методологије која се генерално састоји од четири корака: (а) избор релевантних критеријума за процену алтернатива, (б) идентификацијa одређеног броја алтернативних решења, (в) разрада варијанти на истом нивоу пројектне документације и изједњачавање варијанти према техничкој сигурности, и (г) поређење варијанти у складу са економским индикатором (обично минимизација актуелизованих трошкова) и допунска верификација избраног решења према немерљивим индикаторима (еколошким, социолошким). Чланак је илустрован резултатима истраживања најповољнијег профила и оптималне врсте конвенционалне бране у долини Штучке Реке, која треба да обезбеди користан простор од 100106 m3 за одлагање флотациске јаловине рудника Иловица у општини Босилово, у близини Струмице, на југоистоку Републике Македоније. preuzmite pun tekst Srodni članci: Izbor tipa nasute brane primenom višekriterijumske optimizacije Procena sigurnosti brana Počeci gravitacionih betonskih brana – prvi deo Definisanje plavnih zona usled rušenja brana u...

RAZVOJ DISTRIBUIRANOG MODELA ZA HIDROLOŠKE SIMULACIJE OTICAJA NA SLIVOVIMA U KARSTU

Autori: Nenad JAĆIMOVIĆ 1), Tina DAŠIĆ 1), Miloš STANIĆ 1), Branislav ĐORĐEVIĆ, Petar MILANOVIĆ, Nedeljko SUDAR2), Slaviša SAVIĆ3) 1) Univerzitet u Beogradu – Građevinski fakultet, 2) Zavod za vodoprivredu, Bijeljina, 3) JU Vode Srpske REZIME Hidrološki matematički modeli za modeliranje režima oticaja na slivovima postaju znatno složeniji u uslovima slivova u karstnim terenima, kod kojih je dominantna komponenta poniranja i tečenja kroz podzemnu karstnu hidrografsku mrežu. U članku se razmatra primena fizički zasnovanog, distribuiranog hidrološkog modela za simulaciju oticaja na slivovima u karstu. Model 3Dnet-HET je razvijen za simulaciju oticaja na slivu reke Trebišnjice, u uslovima veoma karstifikovanog terena, sa karstnim poljima, a proveravan je i tariran simulacijama na slivu Dabarskog polja i reke Bregave. Razvijeni model je u potpunosti zasnovan na fizičkim zakonitostima kojima se opisuje transformacija padavina u površinski i podzemni oticaj. Proračun transformacije padavina u oticaj je funkcionalno podelјen na dva osnovna dela, gde izlaz iz prvog dela predstavlјa ulaz u drugi. U prvom delu simulira se vertikalno kretanje vode i formiranje podzemnog i površinskog oticaja, na osnovu padavina i meteoroloških uslova kao ulaznih parametara. Drugi deo razvijenog hidrološkog modela predstavlјa (uslovno horizontalno) kretanje vode u karstnoj sredini. Model se pokazao vrlo uspešnim i primenljivim za analize geneze protoka u uslovima karsta, jer su analize tariranja sa periodima izvršenih osmatranja pokazali vrlo dobro slaganje zabeleženih i modeliranih hidroloških serija. Model je pogodan i za rešavanje zadataka planiranja, a posebno je dragocen u uslovima eksploatacije sistema, pod uslovom da se obezbedi dobra i operativna podrška mernim i informacionim sistemom (brza dostava podataka o padavinama, itd.). preuzmite pun tekst Srodni članci: Formiranje 3D modela karstnih kanala u zoni isticanja vrela kao...

QUO VADIS HYDROLOGIA? – KUDA IDEŠ HIDROLOGIJO?

Autor: Ognjen BONACCI REZIME U članku se razmatra uloga Hidrologije u prošlosti, danas i budućnosti. Hidrologija kao teoretska nauka, ali i praktična inženjerska disciplina koja se bavi procesima koji upravljaju punjenjem i pražnjenjem vodnih resursa kopnenih površina na Zemlji, kao i izučavanjem različitih etape hidrološkog ciklusa u novim uslovima ima sve veću ulogu. Njeno će značenje sve više rasti zbog sve većih potreba čovečanstva i životne sredine za vodom, zbog čestih vodnih katastrofa (suša, poplava, zagađenja itd.), kao i zbog njenih ograničenih resursa. Hidrologija ima brojne praktične primene i koristi mnoga znanja ostalih naučnih grana. Zbog širine njenih interesa upućena je na tesnu saradnju ne samo sa geofizičkim naučnim disciplinama, nego sve više i s društvenim naukama (Pravom, Ekonomijom, itd.). U najnovije vreme politika i pravo postali su izrazito zainteresovani za rešavanje niza problema vezanih sa vodom u kojima bitnu ulogu igraju hidrološke informacije. U članku se raspravlja o ulozi Hidrologije kao i o njenim osnovnim dilemama i stranputicama na koje nailazi upravo kao posledica sudelovanja u rešavanju brojnih vodnih problema. Jedno poglavlje analizira problematiku modeliranja u Hidrologiji. Naglašeno je da vezano s hidrološkim modelima treba samo shvatiti da oni nisu ‘lek za sve bolesti’, već samo manje ili više koristan alat. Razmatra se i problematika klimatskih promena, tj. globalnog zagrevanja i njen utjecaj na Hidrologiju. Osobita pažnja u članku je posvećena novoj interdisciplinarnoj nauci Ekohidrologiji koja integrira hidrološke procese s dinamikom živih organizama u raznim prostornim i vremenskim merilima. preuzmite pun tekst Srodni članci: Primena DRASTIC metode pri oceni ranjivosti podzemnih voda na primerima nacionalnih parkova i parkova prirode Srbije LP, AHP i sinergija u alokaciji vodoprivrednih budžeta RASPOLOŽIVI...

HIDRAULIČKI OTPORI IZAZVANI SISTEMIMA NAPERA

Autor: Dr Miodrag JOVANOVIĆ, dipl. građ. inž. REZIME Hidraulički otpori koje izazivaju naperi svojim prisustvom u rečnom koritu eksperimentalno su ispitivani i rezultati su objavljeni u literaturi [1, 2]. Razvijen je i odgovarajući 1D računski model u kome su ugrađeni rezultati eksperimenata. U ovom radu se prikazuju rezultati provere pouzdanosti predloženog 1D modela. U tu svrhu su pomoću softvera Telemac3D obavljene numeričke simulacije kako laboratorijskog eksperimenta, tako i strujanja na hipotetičkom ,,kanalu prototipu”, čije su dimenzije 100 puta uvećane u odnosu na dimenzije laboratorijskog kanala. Zaključeno je da se predloženi 1D model može preporučiti za korišćenje u praksi, pod uslovom da se sračunate denivelacije uvećaju za 20-30 %. preuzmite pun tekst Srodni članci: Racionalno upravljanje sistemima za navodnjavanje na modelu Kladovskog Ključa Analiza uticaja nekih hidrogeoloških parametara na početni kapacitet bunara sa horizontalnim drenovima Merenje protoka na kratkim objektima u hidraulički neregularnim uslovima na primeru HE ‘Đerdap 2’ Ocena rizika od erozije rečnog korita oko mostovskih stubova Vodosnabdevanje naselja i turističkih mesta Timočkog...