3218559 3370177 mtina@grf.bg.ac.rs

Kalibracija matematičkih modela vodovodnih sistema primenom genetskog algoritma

Autor: Branisavljević Nemanja, Prodanović Dušan Sažetak Važan korak u procesu matematičkog modeliranja vodovodnih sistema je kalibracija modela. Kalibracija modela podrazumeva usklašivanje rezultata modela sa merenim vrednostima podešavanjem parametara modela. U slučaju velikog broja parametara, rezultata i merenih vrednosti može biti izuzetno složen poduhvat. U ovom radu je prikazana primena genetskih algoritama (GA), optimizacione metode bazirane na prirodnoj evoluciji, u procesu kalibracije vodovodne mreže grada Bečej.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Propagacija neodređenosti kod linijskih modela otvorenih tokova Pouzdanost složenih vodovodnih sistema na primeru RVS Dubovac-Zrenjanin-Kikinda Primena modela HBV za hidrološku prognozu na slivu reke Jadar Oblikovanje ulaza u zaliv primenom modela ravanskog i prostornog tečenja Modeliranje kvaliteta vode u zalivu primenom modela ravanskog...

Stohastički pristup u određivanju šteta od poplava

Autor: Rosić Nikola, Jovanović Miodrag Sažetak U ovom članku se opisuju deterministički i stohastički pristupi u određivanju očekivane godišnje štete od poplava. Njihova primena se ilustruje proračunima za jednu deonicu reke Tamnave. Namera je da se konkretnim primerom iz prakse ispita u kojoj meri neizvesnost ulaznih podataka utiče na očekivanu godišnju štetu, a preko nje, na ekonomski optimalni stepen zaštite, izražen preko projektne visine odbrambenih nasipa.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Upravljanje vodnim resursima – metode i alati za sistemski pristup Zaštita naseljenih područja od poplava pomoću retenzionih bazena Primena GIS-a i analitičkog hijerarhijskog procesa u određivanju pogodnosti zemljišta za navodnjavanje Efekti primene pravila upravljanja pri raspodeli vode iz višenamenske akumulacije Voda, rizik i...

Upravljanje rizicima u vodoprivredi

Autor: Bonacci Ognjen Sažetak Članak nema sažetak.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Upravljanje vodnim resursima – metode i alati za sistemski pristup Racionalno upravljanje sistemima za navodnjavanje na modelu Kladovskog Ključa Ekonomska efikasnost i rizici javnog preduzeća u vodoprivredi Srbije Izbor učesnika u upravljanju u participativnom modelu odlučivanja u vodoprivredi Hidromorfološke promene i upravljanje...

Miodrag Vujošević, Ksenija Petovar, Branislav Đorđević i Vladimir Stojanović: Novi teorijski i metodološki pristupi u izradi strategije održivog regionalnog razvoja – primer Zlatiborskog regiona, Centar za demokratiju i IAUS, Beograd, 2008

Autor: Đorđević Branislav Sažetak Članak nema sažetak.   preuzmite pun tekst Srodni članci: Marko Bajčetić: Ekonomija vodoprivrede u partnerstvu privatnog i javnog sektora, Prometej, Novi Sad, 2008 Tihoslav D. Tošić: Tehnologija proizvodnje čeličnih konstrukcija, Građevinska knjiga, Beograd, 2007 Opšti principi i osnovni elementi strategije strukturnog razvoja upravljanja vodama i vodoprivrede Strategija razvoja navodnjavanja u Srbiji Vodosnabdevanje naselja i turističkih mesta Timočkog...

Ratko Micić – veliki graditelj vodovoda i brižni čuvar Stare planine – portreti najistaknutijih stvaralaca u hidrotehnici

Autor: Đorđević Branislav Sažetak Članak nema sažetak.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Husno Hrelja: Inženjerska hidrologija, Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu, 2007 Marko Bajčetić: Ekonomija vodoprivrede u partnerstvu privatnog i javnog sektora, Prometej, Novi Sad, 2008 Tihoslav D. Tošić: Tehnologija proizvodnje čeličnih konstrukcija, Građevinska knjiga, Beograd, 2007 Pripremljen je Prostorni plan Republike Srbije Potresi izazvani akumuliranom vodom, Prof dr Petar Stojić i Rodoljub Lalić, Građevinski fakultet Sveučilišta u Splitu, Split,...

Tihoslav D. Tošić: Tehnologija proizvodnje čeličnih konstrukcija, Građevinska knjiga, Beograd, 2007

Autor: Đorđević Branislav Sažetak Članak nema sažetak.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Husno Hrelja: Inženjerska hidrologija, Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu, 2007 Marko Bajčetić: Ekonomija vodoprivrede u partnerstvu privatnog i javnog sektora, Prometej, Novi Sad, 2008 Pripremljen je Prostorni plan Republike Srbije Brani i pridružni hidrotehnički objekti, Prof, dr Ljubomir Tančev, Izdavač autor, Gradežen fakultet, Skopje, 1999 Potresi izazvani akumuliranom vodom, Prof dr Petar Stojić i Rodoljub Lalić, Građevinski fakultet Sveučilišta u Splitu, Split,...

Marko Bajčetić: Ekonomija vodoprivrede u partnerstvu privatnog i javnog sektora, Prometej, Novi Sad, 2008

Autor: Đorđević Branislav Sažetak Članak nema sažetak.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Pojava vibracija na ustavama “Tomaševac”, “Stajićevo” i “Novi Bečej” – hidrosistem Dunav-Tisa-Dunav Husno Hrelja: Inženjerska hidrologija, Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu, 2007 Razvoj matematičkog modela za propagaciju poplavnih talasa duž srpskog sektora Dunava Ekonomska efikasnost i rizici javnog preduzeća u vodoprivredi Srbije Pripremljen je Prostorni plan Republike...

Husno Hrelja: Inženjerska hidrologija, Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu, 2007

Autor: Đorđević Branislav Sažetak Članak nema sažetak.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Potresi izazvani akumuliranom vodom, Prof dr Petar Stojić i Rodoljub Lalić, Građevinski fakultet Sveučilišta u Splitu, Split, 1994 Pripremljen je Prostorni plan Republike Srbije Sagledavanje i praćenje zagađenja sa visine od 440 milja Strategija razvoja navodnjavanja u Srbiji Ciljevi vodoprivrednog razvoja Crne...

Proračun hidrauličkog udara u pumpnim cevovodima

Autor: Avakumović Dimitrije Sažetak U radu se razmatra proračun hidrauličkog udara u cevovodima pumpnih stanica pri gubitku pogona i pri neuzimanju u obzir punih karakteristika pumpe. Polazi se od opštih jednačina hidrauličkog udara za slučaj linearizovanih hidrauličkih otpora. Primenjena je Modifikovana metoda karakteristika koju je autor dao u radu.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Termičko ponašanje gravitacionih RCC brana, I deo – proračun temperaturnog polja Optimizacija mreža pod pritiskom modeliranih ΔQ metodom Metod za određivanje pouzdanosti složenih vodoprivrednih sistema (NETREL) Hidraulički transport u vidu guste mešavine, deo I – tonjenje zrna u mešavini Objektivno vrednovanje obnovljivih...

Mogućnost remedijacije izdani zagađene nitratima metodom in situ biodenitrifikacije

Autor: Kaluđerović Dragan Sažetak Izdani zagađene nitratima (NO3-) su veoma česta pojava u celom svetu i može se reči da su nitrati najčešći zagađivači podzemnih voda. Do sada je nekoliko izvorišta u Srbiji zagađeno nitratima iznad zakonski dozvoljenog limita od 50 mg/L i nekoliko desetina hiljada ljudi je moralo da potraži drugi izvor pijaće vode. Razlozi za ovo zagađenje su jasni, poljoprivredna aktivnost i septičke jame uslovljavaju filtraciju nitrata kroz nezasićenu zonu i zagađivanje izdani. Ono što čini nitrate ozbiljnom pretnjom po kvalitet podzemne vode je visoka rastvorljivost nitrata i činjenica da se oni ne adsorbuju na poroznu sredinu. Takođe, u mnogim plitkim izdanima preovlađuju aerobni uslovi pod kojima su nitrati stabilni oblik azota. U većini slučajeva izvorišta u kojima je izmerena koncentracija nitrata preko 50 mg/L se napuštaju. Nekoliko opcija za rešavanje ovog problema postoje ali ni jedno nije zadovoljavajuće. U prirodnim uslovima može doći do odstranjivanja nitrata usled mikrobiološke denitrifikacije ali je ovaj proces spor i u većini slučajeva nije efektivan zbog nedostatka organskog ugljenika koji je potreban za ovaj proces. U zadnjih nekoliko godina istraživanja pokazuju da emulsifikovano biljno ulje koje se injektuje u izdan može da bude efikasan način remedijacije nitrata. Injektovanjem emulsifikovanog biljnog ulja stvaraju se anaerobni uslovi u izdani i dodaje se veštački izvor ugljenika čime se omogućava biodenitrifikacija. Ova tehnologija se koristi i za odstranjivanje drugih zagađenja kao što su hlorovani rastvarači, kisele rudnićke vode i eksplozivi.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Kompleksan pristup oceni potencijala karstnih izdani za vodosnabdevanje – na primeru iz istočne Srbije Modeliranje procesa padavine – oticaj na podslivovima sliva Drine metodom transformacionih funkcija Analiza promena intenziteta...

Realizacija razvoja vodoprivredne infrastrukture u skladu sa strategijom iz Prostornog plana Srbije

Autor: Đorđević Branislav Sažetak Nakon 12 godina od usvajanja Prostornog plana Republike Srbije (PPS) Ministarstvo za prostorno planiranje i zaštitu životne sredine zatražilo je od eksperata koji su radili na sintezi tog planskog dokumenta da po svim segmentima plana načine kritičke analize koje bi ukazale da li su strateški razvojni pravci plana bile ispravno odabrani. Cilj te analize je da se dobije veoma važan podatak o strateškoj valjanosti planiranja, kako bi se na bazi tog važnog iskustva eventualno korigovali razvojni pravci, koji treba da budu obuhvaćeni novim planskim dokumentom o prostornom razvoju Srbije. U članku se razmatraju strateški pravci razvoja u oblasti voda iz PPS i daje se ocena ispravnosti tih strateških odluka na bazi iskustva tokom 12 godina realizacije (doduše, delom i u vrlo teškim uslovima izolacije zemlje i ekonomske krize). Generalna je ocena da je strategija bila ispravno odabrana, ali je ukazano i na neke uočene probleme koje treba korigovati u novom planskom dokumentu.   preuzmiute pun tekst   Srodni članci: Stanje, problemi i perspektive razvoja navodnjavanja u Crnoj Gori Navodnjavanje u Vojvodini i pravci razvoja Osnovna pitanja zaštite prostora u slivovima akumulacija na planinskim područjima Srbije Održivost sistema za vodosnabdevanje Srbije sa aspekta ugroženosti erozionim procesima Problemi strukturnog prilagođavanja vodoprivrede u konteksu tranzicije i Evropske integracije...

Efekti primene pravila upravljanja pri raspodeli vode iz višenamenske akumulacije

Autor: Marković Đurica, Stanić Miloš, Plavšić Jasna, Sekulić Goran Sažetak Stalno rastuće potrebe za vodom i vremenska neravnomernost dotoka i potrebe za vodom mogu se zadovoljiti jedino otvaranjem novih izvorišta vode i izgradnjom novih akumulacija. Takođe, javlja se i potreba da postojeće akumulacije postanu višenamenske. Sve ovo iziskuje izuzetan stepen racionalnosti u korišćenju vode, što nameće potrebu optimizacije upravljanja isporukom vode kojom će se doći do skupa najboljih pravila upravljanja za dati hidrološki ulaz, stanja u akumulaciji, zahteve korisnika i ostala ograničenja. U ovom radu prikazan je model upravljanja višenamenskom akumulacijom iz koje se voda zahvata za potrebe vodosnabdevanja i navodnjavanja, u kome se raspodela vode prema potrošačima vrši na osnovu pravila upravljanja formiranih pomoću generisanih dugačkih hidroloških nizova.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Mogući efekti primene sistema za navodnjavanje u proizvodnji povrća Jedno rešenje sistema daljinskog nadzora i upravljanja vodovodnim sistemom upotrebom bežične komunikacije Ublažavanje suše primenom navodnjavanja u proizvodnji kukuruza Uticaj navodnjavanja na sadržaj ukupne vode u lišću jabuke Prinos i evapotranspiracija sudanske trave u zavisnosti od predzalivne vlažnosti...

Voda, rizik i osiguranje

Autor: Bajčetić Marko, Lazić Dragan Sažetak U radu su date osnove ekonomije osiguranja u ukupnom ekonomskom procesu u vodoprivredi. Osnov osiguranja je rizik koji svojom pojavom, snagom i intenzitetom deluje na procese u i oko vode i na vodoprivredne objekte. Upravljati rizikom odnosno sprovoditi u svim oblastima i granama vodoprivrede planiranje rizika, organizovano sprečavanje i uklanjanje rizika i eventualnih njegovih posledica, kontrola preuzetih mera, analiza uticaja rizika na pojave i događaje kao i najšire informisanje javnosti, pre svega stanovništva i privrede o realno mogućim rizicima omogućiće smanjenje učestalosti i obima štetnih događaja. Vrednovanje za sprečavanje i saniranje štetnih događaja ekonomski se vrši putem dobrovoljnog i obaveznog osiguranja. Rad je dao na potpuno nov način sagledavanje rizika u vodoprivredi i zasnovao stav za pokretanje ka praktičnom uspostavljanju sistema obaveznog i dobrovoljnog osiguranja u vodoprivredi.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Upotrebljivost voda za navodnjavanje Pojava suše u Srbiji, njeno praćenje i mogućnosti prognoze Termičko ponašanje gravitacionih RCC brana, I deo – proračun temperaturnog polja Upravljanje vodnim resursima – metode i alati za sistemski pristup Analiza promena intenziteta poplava na malim ravničarskim slivovima u severoistočnom...

Upravljanje vodnim resursima – metode i alati za sistemski pristup

Autor: Simonović Slobodan P. Sažetak (ne postoji na srpskom) Water resources systems management practice around the world is challenged by serious problems. Climate change and land use change are increasingly recognized as having the major impact on hydrologic variables and therefore on management of water resources. Certainly, the profession has been slow to acknowledge these changes, and that fundamentally new approaches will be required to address them. There is a clear need to redefine the education and training of water resource engineers and increase their abilities to: (i) work in an interdisciplinary environment; (ii) develop a new framework for the design, planning and management of water infrastructure that will take into consideration current complex socio-economic conditions; and (iii) provide the context for water management in conditions of uncertainty. The main objectives of this review are to introduce the systems approach as the theoretical background for modern water resources management, and to focus on three main sets of tools: simulation, optimization and multi-objective analysis. Special attention is given to system dynamics simulation, evolutionary optimization and use of fuzzy sets to capture uncertainties in water resources management.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Termičko ponašanje gravitacionih RCC brana, I deo – proračun temperaturnog polja Uputstvo za pripremu...

Termičko ponašanje gravitacionih RCC brana, I deo – proračun temperaturnog polja

Autor: Kuzmanović Vladan Sažetak U ovom radu su prikazani ravanski i prostorni numerički model za fazni proračun nestacionarnog temperaturnog polja. Teorijska osnova modela odnosi se na proizvoljnu betonsku konstrukciju, a kao primer razmatrana je gravitaciona brana od valjanog betona. Pri tome su realno modelirani materijali, dimenzije i oblik konstrukcije, granični i početni uslovi. Odgovarajućim izborom mreže konačnih elemenata u obzir je uzeta i tehnologija izgradnje RCC brana u slojevima. Verifikacijom modela na osnovu rezultata merenja sa brane Platanovrisi, rezultati su potvrđeni u razmeri 1:1. Na osnovu svih razmatranja, dati su zaključci i preporuke za proračun temperaturnog polja kod gravitacionih RCC brana.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Primena valjanog betona u izgradnji brana, IV deo – građenje, kontrola kvaliteta i ekonomski aspekti Curenje brana od valjkom zbijenog betona: stanje stvari sa predlogom promena – u znak sećanja na one koji su znali pre mnogih da ‘valjaju’ beton — srpskim neimarima Đorđu Lazareviću i Jovanči Đokiću AHP grupno odlučivanje bez konsenzusa – primer planiranja segmentacije mokrog polja Numerička simulacija hidrauličkih posledica havarija brana na pepelištima Hidraulički proračun naturalno uređenih rečnih...

Vodosnabdevanje naselja i turističkih mesta Timočkog regiona

Autor: Momirović Dragan M. Sažetak Timočki region po svojim geomorfološkim karakteristikama, je veoma bogat vodom, ali ne i dovoljnom količinom i kvalitetnom vodom za piće. Dominiraju podzemne vode u manjim pukotinama karstnih izdani, čije korišćenje za snabdevanje vodom naselja i turističkih mesta, zbog velike varijacije u izdašnosti vrela je neznatna, ali ne i zanemarljiva, posebno u okolini Negotina, zatim arterijski bunari i akumulacije jezera. Trenutno, stanje snabdevenosti i kvalitet vode za piće stanovništva i turista u naseljima i turističkim mestima ni izbliza nije zadovoljavajuća. Jer, većina ovih mesta nije na adekvatan način i kvalitetno rešila problem vodosnabdevanja. Razlozi su mnogostruki. Problem rešavanja vodosnabdevanja naselja i turističkih mesta treba bazirati na korišćenje izvora lokalnih podzemnih voda, akumulacija Grliškog jezera na reci Grlište kod Zaječara, budućeg jezera Bogovina na Crnom Timoku kod Boljevca i akumulacije na reci Aldinac kod Knjaževca i Bovanskog jezera kod Sokobanje. Pored osnovne namene snabdevanje vodom stanovništva, industrije i poljoprivrede, akumulacije ovih jezera mogu istovremeno imati i turističku funkciju.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Uticaj protiverozionih radova u slivu reke toplice uzvodno od brane “Selova” na intenzitet erozije zemljišta Održivost sistema za vodosnabdevanje Srbije sa aspekta ugroženosti erozionim procesima Kvalitet vode u vodovodima Značaj i namena malih hidroelektrana i malih akumulacija Ciljevi vodoprivrednog razvoja Crne...

Ciljevi vodoprivrednog razvoja Crne Gore

Autor: Tomović Sreten Sažetak U ovom radu prikazani su ciljevi budućeg vodoprivrednog razvoja Republike Crne Gore u oblastima snabdijevanja vodom, zaštite kvaliteta voda, zaštite od poplava, zaštite od erozija i bujica, odvodnjavanja, navodnjavanja i hidroenergetike. S obzirom na prirodne karakteristike teritorije Crne Gore prostorni i vremenski raspored resursa voda i međusobnu interakciju korišćenja voda, zaštite voda i zaštite od voda, neophodno je da se vodama na čitavoj teritoriji Crne Gore upravlja, jedinstveno, kompleksno i racionalno u sklopu integralnog uređenja, korišćenja i zaštite svih raspoloživih resursa i potencijala na prostoru Republike. U sklopu integralnog korišćenja voda posebno je naglašeno planiranje regionalnih sistema vodosnabdijevanja i odvođenja otpadnih voda. Da bi se realizovali budući vodoprivredni sistemi potrebno je na nivou Republike formirati institucionalnu organizaciju, kao i razvijati odgovarajuće organizacije za pojedine djelove integralnog sistema čime bi se obezbjedili uslovi za realizaciju ciljeva. U protivnom, zbog neozbiljnog shvatanja vodoprivrednih zahtjeva, Crna Gora može brzo da dođe u situaciju da nema rješena pitanja iz ove oblasti, da pojedine oblasti čak nemaju ni dovoljnu količinu voda za vodosnabdijevanje, uprkos toma što je Crna Gora po bogatstvu voda na svjetskom nivou.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Vodoprtvedna osnova Crne Gore sa aspekta korišćenja hidropotencuala Mogućnosti i ograničenja kod obezbjeđenja uslova za korišćenje preostalog tehnički iskoristivog hidroenergetskog potencijala glavnih površinskih vodotoka Crne Gore Stanje, problemi i perspektive razvoja navodnjavanja u Crnoj Gori Dvonamenski sistemi (za navodnjavanje i odvodnjavanje) i asocijacije korisnika u Vojvodini Racionalno upravljanje sistemima za navodnjavanje na modelu Kladovskog...

Uticaj protiverozionih radova u slivu reke toplice uzvodno od brane “Selova” na intenzitet erozije zemljišta

Autor: Kostadinov Stanimir, Dragović Nada, Zlatić Miodrag, Todosijević Mirjana Sažetak Reka Toplica (Južna Srbija) je najveća leva pritoka Južne Morave, kako po protoku vode, tako i po površini sliva koja ukupno iznosi 2.217 km2. U skladu sa Vodoprivrednom osnovom Republike Srbije, privodi se kraju izgradnja akumulacije “Selova” na reci Toplici, (brana je izgrađena ostali su još završni radovi, posle kojih treba da počne punjenje akumulacije). Slivno područje akumulacije obuhvata gornji deo slive reke Toplice na istočnim padinama planine Kopaonik. Akumulacija “Selova”, predstavljaće izvorište za potrebe vodosnabdevanja stanovništva naselja Niškog i Topličkog okruga. Ukupna površina njenog sliva do pregradnog mesta je 346,05 km2, a zapremina akumulacije 70×106 m3. U cilju zaštite buduće vodne akumulacije “Selova” od erozije i nanosa, kao i zbog odbrane od bujičnih poplava naselja i saobraćajnica u slivu, protiverozioni radovi u gornjem delu sliva reke Toplice, uzvodno od akumulacije “Selova”, započeli su 1947 godine. Izvođeni su građevinsko-tehnički radovi ( pregrade za zadržavanje nanosa) i biološki radovi ( pošumljavanje i zatravljivanje goleti i ostalih površina ugroženih erozijom). U periodu od 1947 do 2006 godine izvedeni su sledeći protiverozioni radovi: pošumljavanje goleti na padinama 2.257,00 ha zatravljivanje goleti 1.520,00 ha i izgrađeno je ukupno 54 pregrada u pritokama reke Toplice. Efekti izvedenih protiverozionih radova ogledaju se u smanjenju intenziteta erozije i produkcije na padinama sliva, kao i zadržavanju izvesne količine vučenog nanosa u akumulacionom prostoru pregrada. To je dalje uticalo na smanjenje pronosa nanosa u glavnom toku reke Toplice. U ovom radu se, na osnovu terenskih istraživanja u dva vremenska perioda: 1988 i u periodu 2004-2006 godine, prikazuje stanje erozije u slivu pre i posle izvođenja protiverozionih radova; tip i...

Ekstremne hidrološke situacije na reci Dunav

Autor: Bartoš-Divac Vladislava, Babić-Mladenović Marina Sažetak Objekti za zaštitu od velikih voda duž srpskog sektora Dunava dimenzionisani su na veliku vodu stogodišnjeg povratnog perioda. Stoga pojava poplavnog talasa sa maksimalnim proticajem koji odgovara ili je veći od merodavne velike vode predstavlja ekstremnu situaciju. Ekstremni talas velike vode na sektorima Dunava u Srbiji nizvodno od velikih pritoka može nastati samo usled istovremene pojave talasa velikih voda na Dunavu i jednoj ili više pritoka. U ovom radu su prikazani rezultati analize mogućih uslova nastanka ekstremnih situacija na Dunavu. Ispitane su različite kombinacije talasa velikih voda karakterističnih verovatnoća pojave na glavnom toku Dunava, Tisi i Savi. Na kraju je data ocena statističke značajnosti računskih hidrograma velikih voda na profilu Veliko Gradište, odnosno na donjem toku Dunava kroz Srbiju.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Pojava vibracija na ustavama “Tomaševac”, “Stajićevo” i “Novi Bečej” – hidrosistem Dunav-Tisa-Dunav Metod za proračun pronosa nanosa na sektoru reke Dunav uzvodno od Novog Sada Racionalno upravljanje sistemima za navodnjavanje na modelu Kladovskog Ključa Primena valjanog betona u izgradnji brana I deo – istorijski razvoj Objektivno vrednovanje obnovljivih...

Racionalno upravljanje sistemima za navodnjavanje na modelu Kladovskog Ključa

Autor: Božić Mile, Nikolić Goran, Milošev Dejan, Kračunov Sanja Sažetak Prethodnom studijom opravdanosti sistema za navodnjavanje “Ključ” [1] na području opštine Kladovo, sagledani su svi preduslovi za razvoj savremenog sistema za navodnjavanje. Analiza je, pored prirodnih uslova koji su relevantni za ovakav sistem, preko faktora integracije obuhvatila i mogućnost formiranja udruženja korisnika voda, koje može uticati na pojeftinjenje sistema, unapređenje racionalnosti u toku rada i povećanje funkcionalnosti i pouzdanosti pri upravljanju sistemom. U ovom radu daje se kratak prikaz najvažnijih razmišljanja projektanata vezanih za realizaciju ovog sistema.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Dvonamenski sistemi (za navodnjavanje i odvodnjavanje) i asocijacije korisnika u Vojvodini Upotrebljivost voda za navodnjavanje Navodnjavanje u Vojvodini i pravci razvoja Navodnjavanje – preventivna zaštita od suša u Bosni i Hercegovini Vodoprivredni sistem El Tarf u severnom Alžiru –...

Zaštita “plavo-zelenih koridora” na visokourbanizovanim područjima – primer Kaljavog potoka u Beogradu

Autor: Ristić Ratko, Radić Boris, Vasiljević Nevena, Gvozdić Olgica Sažetak Visoko urbanizovana područja predstavljaju zone stalne “gladi” za novim površinama, za potrebe izgradnje poslovnih, stambenih ili infrastrukturnih objekata. Na žalost, nove površine za izgradnju često se nalaze unutar “plavih” i “zelenih” koridora – preostalih otvorenih vodotokova i fragmenata šumske vegetacije. Karakterističan je primer užeg gradskog područja Beograda gde je u poslednjih stotinak godina najveći broj potoka i manjih rečica jednostavno uveden u kanalizacioni sistem ili prepušten potpunoj nebrizi i zloupotrebi. Isti slučaj je i sa šumskim površinama, koje nestaju pod udarima divlje gradnje, ili teško prihvatljivih rešenja o legalnoj gradnji. Međutim neki aktuelni primeri ukazuju na trend povratka na prirodno stanje, do maksimalno mogućeg nivoa. Beograd, kao istinska metropola Srbije i Balkana dostojan je civilizacijskog napora da se zaštite i sačuvaju ostaci “plavih” i “zelenih” koridora na užoj teritoriji grada, što je ilustrovano primerom Kaljavog potoka.   Srodni članci: Modeliranje zavisnosti dubine podzemnih voda od padavina na dreniranim područjima AHP grupno odlučivanje bez konsenzusa – primer planiranja segmentacije mokrog polja Osnovna pitanja zaštite prostora u slivovima akumulacija na planinskim područjima Srbije Hidrotehničke konstrukcije, drugi deo, Prof-dr Petar S. Petrović, Izd. Gradevinski fakultet Univerziteta u Beogradu Rizici i moguće štete ili ulaganje u sigurnost evakuacije velikih voda na brani HE...

Dvonamenski sistemi (za navodnjavanje i odvodnjavanje) i asocijacije korisnika u Vojvodini

Autor: Srđević Zorica, Srđević Bojan Sažetak U radu su razmatrane potrebe Vojvodine za formiranjem asocijacija korisnika voda, a kao predložak uzete su potrebe u odnosu na mogućnosti dvonamenskog korišćenja delova kanalske mreže za navodnjavanje i odvodnjavanje. Prikazana su i pozitivna iskustva iz sveta, uključujući i susednu Rumuniju. Skiciran je mogući pilot-model asocijacije korisnika zalivnih sistema u Toplovcu, a pod pretpostavkom da asocijacija ima vodni komitet, kao telo gde se grupno odlučuje, pokazano je kako na tom nivou mogu kombinovati višekriterijumska analiza i elektivni metodi da se postigne demokratičnost i transparentnost u odlučivanju.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Navodnjavanje – preventivna zaštita od suša u Bosni i Hercegovini AHP grupno odlučivanje bez konsenzusa – primer planiranja segmentacije mokrog polja Vodoprivredni sistem El Tarf u severnom Alžiru – navodnjavanje Metodologija za procenu uticaja aktivnosti za obnavljanje ekoloških vrednosti rečnih tokova Neizvesnosti u analizi velikih voda metodom parcijalnih...

Pojava vibracija na ustavama “Tomaševac”, “Stajićevo” i “Novi Bečej” – hidrosistem Dunav-Tisa-Dunav

Autor: Popović Emil, Folić Radomir Sažetak Na ustavama “Tomaševac”, “Stajićevo” i “Novi Bečej” je uočena pojava vibracija segmentnih zatvarača postavljenih na prelivnim poljima raspona 24,5 metara.. Na objektima ustava “Tomaševac” i “Stajićevo” sprovedeno je merenje intenziteta vibracija. Nakon obavljenih merenja za ustavu “Stajićevo” je formiran matematički model konstrukcije segmentnog zatvarača sa klapnom. Korišćenjem modela određene su sopstvene frekvencije i odgovarajući oblici deformacija konstrukcije zatvarača. Na osnovu merenja u kome su dobijene najveće amplitude pomeranja formiran je model ponašanja konstrukcije zatvarača u realnim uslovima rada. Na modelu su analizirane moguće mere sanacije i njihovi efekti na smanjenje nivoa vibracija. Dobijeni rezultati su upoređeni sa rezultatima merenja efektivnih vrednosti vibracionih parametara konstrukcije segmentnog zatvarača srednjeg polja ustave “Tomaševac”. Na oba objekta su dobijeni slični oblici deformacija za prva dva tona. Vibracije segmentnog zatvarača na ustavi “Novi Bečej” su se javljale pri formiranju vakuuma u prostoru ispod prelivnog dela vodenog mlaza. Pojava je sprečena postavljanjem cevi za ovazdušenje.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Modeliranje vodovodnih sistema – optimizacija parametara modela primenom PEST metode Prilozi za ekohidrologiju karsta Modeliranje procesa padavine – oticaj na podslivovima sliva Drine metodom transformacionih funkcija AHP grupno odlučivanje bez konsenzusa – primer planiranja segmentacije mokrog polja Objektivno vrednovanje obnovljivih...

AHP grupno odlučivanje bez konsenzusa – primer planiranja segmentacije mokrog polja

Autor: Srđević Bojan, Suvočarev Kosana, Srđević Zorica Sažetak U radu je tretiran slučaj grupnog odlučivanja sa potpunom informacijom, bez konsenzusa. Poznati metod za podršku odlučivanju, Analitički hijerarhijski proces (AHP), individualno je korišćen od strane 5 učesnika za rešavanje istog zadatka: ocenjivanje 6 ponuđenih alternativa segmentacije mokrog polja (wetland) prema 6 kriterijuma. Grupu koja je odlučivala činila su dva univerzitetska eksperta, jedan projektant, jedan projektant/menadžer i jedan analitičar. Sinteza pojedinačnih vrednovanja izvršena je naknadno metodom geometrijskog osrednjavanja. Dopunska analiza individualne performanse donosilaca odluka izvršena je primenom indeksa konformnosti i Spirmanovog koeficijenta korelacije rangova.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Nepristrasna ocena značaja kriterijuma u višekriterijumskoj optimizaciji Prilozi za ekohidrologiju karsta Objektivno vrednovanje obnovljivih energija Procena uticaja aktivnosti u okviru sliva na životnu sredinu Uticaj navodnjavanja na prinos, kvalitet i evapotranspiraciju semenske...

Objektivno vrednovanje obnovljivih energija

Autor: Đorđević Branislav Sažetak Autor je razvio novu metodiku za energetski objektivno vrednovanje svih vidova energije, posebno onih koji se tretiraju kao “obnovljive energije”. Metoda se zasniva na analizi i upoređivanju svih prihoda i rashoda primarne energije – od utroška energije za izradu uređaja za konverziju energije, do svih energetskih potrošnji u procesu njihove eksploatacije. Uvode se pokazatelji: vremena vraćanja uložene energije za izgradnju i održavanje energetskih izvora, indeks strateškog prioriteta izvora energije ili investicionih mera energetske racionalizacije. Takvi objektivni pokazatelji otkrivaju da brojne tzv. obnovljive energije u suštini nisu obnovljive, jer se za izradu takvih postrojenja utroši više primarne energije nego što se može da dobije tokom njihove eksploatacije. Razvijena metodika pokazuje da su hidroelektrane (posebno velike i srednje) jedini stvarno obnovljiv izvor energije. Važan zaključak je da se već sada praktično celokupni tehnički iskoristiv potencijal vodnih snaga našao u kategoriji ekonomski iskoristivog potencijala. Imajući u vidu ulogu hidroelektrana u pokrivanju vršne snage i energije u EES, postoji potreba povećavanja njihove instalisane snage, što nameće potrebu projektovanja fazne izgradnje HE, posebno u slučaju akumulacionih hidroelektrana. Veoma bitan je i zaključak da je neophodno da se za sve potencijalne hidroelektrane što pre uradi planska dokumentacija na nivou studija sistema i generalnih projekata, sa prethodnim studijama opravdanosti i prostornim planovima prostora posebnih namena. Samo tako celovito planski tretirani objekti, sa odgovarajućim odlukama o građenju biće prihvaćeni od strane EU u procesu pridruživanja Srbije toj evropskoj integraciji.   preuzmite pun tekst   Srodni članci: Indukovani kolapsi – stalni rizik kod izgradnje hidrotehničkih objekata u karstu Prilozi za ekohidrologiju karsta Tendencije u strateskom planiranju – povodom usvajanja vodoprivredne osnove Republike...

Prilozi za ekohidrologiju karsta

Autor: Bonacci Ognjen, Pipan Tanja, Culver David C. Sažetak Ekohidrologiju je moguće definisati kao nauku koja integriše hidrološke procese s biološkim, vršeći to u različitim merilima prostora i vremena. Karst predstavlja specifičnu sredinu u kojoj postoji neposredna i čvrsta interakcija između cirkulacije i skladištenja podzemne i površinske vode. Ovi procesi snažno utiču na prostornu i vremensku raspodelu organizama i njihovih staništa u karstu. Kao posledica činjenice da se pojava, skladištenje i cirkulacija vode u karstificiranim sredinama značajno razlikuje od istih procesa u ostalim mnogo homogenijim i izotropnijim terenima, ekohidrologija karsta ima zadatak da razvije originalne metode i pristupe. Istovremeno treba naglasiti da korištenje i razvoj tradicionalnih pristupa u analizi i rešavanju hidroloških i ekoloških problema i dalje ništa ne gubi na značenju. Veliki podzemni karstni geomorfološki oblici se javljaju u najrazličitijim dimenzijama. Raspon im se kreće od nekoliko metara dužine i dubine do onih dubljih od kilometra i dužih od desetak kilometara. U članku je posebna pažnja posvećena izučavanju ekohidroloških funkcija podzemnih karstnih oblika (pećina, jama, karstnih provodnika itd) i epikarstne zone, koji igraju sledeće dve ključne uloge: 1) hidrološku i hidrogeološku u smislu provođenja i skladištenja vode; 2) ekološku kao staništa za brojne retke i ugrožene vrste. Razlike u morfologiji, hidrologiji, hidrogeologiji i svojstvima klime rezultiraju postojanjem velikog broja različitih ekološkog okruženja koji pružaju mogućnost za razvoj i koegzistenciju različitih biljnih i životinjskih vrsta. Posebno detaljno je raspravljena uloga epikarstne i vadozne zone kao i pećina za ekohidrološke procese. U radu je, takođe razmatrana uloga poplava u karstu. Osnovni cilj ovog članka je podsticanje diskusije i saradnje među različitim naučnim granama s namjerom promoviranja i razvoja konceptualnog okvira ekohidrologije...